68500 Assistant Teacher Bharti Vartanee Ashuddhiyaan Study Material in Hindi
68500 Assistant Teacher Bharti Vartanee Ashuddhiyaan Study Material in Hindi
वर्तनी अशुद्धियां
अतिलघु उत्तरीय प्रश्न
Very Short Question Answer

प्रश्न – वर्तनी अशुद्धियां कितने प्रकार की होती हैं?
उत्तर – वर्तनी अशुद्धियां निम्नलिखित होती हैं-स्वर और मात्रा संबंधित, संधि संबंधित, हलंत संबंधित, समास संबंधित, उपसर्ग और प्रत्यय संबंधित तथा व्यंजन संबंधित अशुद्धियां।
प्रश्न – पुज्यनीय की सही वर्तनी क्या है?
उत्तर – ‘पूजनीय’ सही वर्तनी वाला शब्द है।
प्रश्न – परिक्षा की सही वर्तनी क्या है?
उत्तर – परिक्षा की सही वर्तनी है ‘परीक्षा’।
प्रश्न – रचियता की सही वर्तनी क्या है?
उत्तर – रचियता की सही वर्तनी ‘रचयिता’ है।
प्रश्न – साहित्यीक की सही वर्तनी क्या है?
उत्तर – साहित्यीक का सही वर्तनी वाला शब्द ‘साहित्यिक’ है।
प्रश्न – महूरत की सही वर्तनी क्या है?
उत्तर – महूरत की सही वर्तनी वाला शब्द ‘मुहुर्त’ है।
प्रश्न – वर्षा रितु का सही वर्तनी वाला शब्द क्या है?
उत्तर – वर्षा रितु का सही वर्तनी वाला शब्द ‘वर्षा ऋतु’ है।
प्रश्न – प्रज्जवलित का सही वर्तनी वाला शब्द क्या है?
उत्तर – सही वर्तनी वाला शब्द ‘प्रज्वलित’ है।
प्रश्न – लिपी का सही वर्तनी वाला शब्द क्या है?
उत्तर – लिपी का सही वर्तनी वाला शब्द ‘लिपि’ है।
प्रश्न – महर्षी का सही वर्तनी वाला शब्द क्या है?
उत्तर – महर्षी का सही वर्तनी वाला शब्द ‘महर्षि’ है।
प्रश्न – औषधि की सही वर्तनी क्या है?
उत्तर – ‘ओषधि’ शब्द वर्तनी की दृष्टि से सही है।
लाल छपे शब्दों का शुद्ध रुप चुनिए-
प्रश्न – बच्चों को आगे पढ़ने के लिए वजिफा दिया जाता है।
उत्तर – ‘वजीफ़ा’ शुद्ध वर्तनी वाला शब्द है।
प्रश्न – बुढ़ापा दोर्बल्य का सूचक है।
उत्तर – ‘दौर्बल्य’ शुद्ध वर्तनी वाला शब्द है।
विशिष्ट परीक्षा सामग्री
| अशुद्ध | शुद्ध |
| अन्धा | अंधा |
| अनभिग्य | अनभिज्ञ |
| अहार | आहार |
| अपरान्ह | अपराहृ |
| अनुग्रहीत | अनुगृहीत |
| अनुवादित | अनूदित |
| अकृतिम | अकृत्रिम |
| अजानवाहु | आजानुवाहु |
| अन्तर्ध्यान | अन्तर्धान |
| अनुशरण | अनुसरण |
| अमावश्या | अमावस्या |
| असुद्ध | अशुद्ध |
| अध्यन | अध्ययन |
| आधिक्यता | आधिक्य |
| अक्षादन | आच्छादन |
| औगुण | अवगुण |
| अध्यात्मक | आध्यात्मिक |
| अदितीय | अद्वितिय |
| अराधना | आराधना |
| आसाढ़ | आषाढ़ |
| उश्रृंखल | उच्छृंखल |
| उलंघन | उल्लंघन |
| उन्नती | उन्नति |
| उरीड़ | उऋण |
| उदिग्न | उद्विग्न |
| उदेश्य | उद्देश्य |
| ऐक्यता | ऐक्य |
| एश्वर्य | ऐश्वर्य |
| कृंशागिनी | कृशांगी |
| कौशिल्या | कौशल्या |
| कृत्यकृत्य | कृतकृत्य |
| कृतघ्नी | कृतघ्न |
| केन्द्रियकरण | केन्द्रीयकरण |
| क्रिपा | कृपा |
| किर्ति | कीर्ति |
| कृप्या | कृपया |
| कैलाश | कैलास |
| कालीदास | कालिदास |
| ईर्षा | ईर्ष्या |
| उपासना | उपासना |
| अरपन | अर्पण |
| अन्ताक्षरी | अन्त्याक्षरी |
| आस्विकार | अस्वीकार |
| अभिसेक | अभिषेक |
| आधीन | अधीन |
| अन्तर्कथा | अन्त:कथा |
| अनाधिकार | अनधिकार |
| आतीथेय | अतिथेय |
| आकंक्षा | आकांक्षा |
| आर्शीवाद | आशीर्वाद |
| अपन्हुति | अपह्नुति |
| आट्टालिका | अट्टटालिका |
| आर्द | आर्द्र |
| अवश्यकीय | आवश्यक |
| आल्हाद | आह्लाद |
| औतार | अवतार |
| आजिवका | आजीविका |
| अमिस | आमिष |
| आसा | आशा |
| अश्मसान | श्मशान |
| उज्वल | उज्जवल |
| उतपात | उत्पात |
| उन्मिलित | उन्मीलित |
| ऊर्मीला | उर्मिला |
| उपर | ऊपर |
| उपलक्ष | उपलक्ष्य |
| ऐकदन्त | एकदन्त |
| ऐतीहासिक | ऐतिहासिक |
| कुवर | कुंअर |
| कोमलांगिनी | कोमलांगी |
| कार्यकर्म | कार्यक्रम |
| करोण | करोड़ |
| कियारी | क्यारी |
| कुन्ज | कुंज |
| करय | क्रय |
| कवियत्री | कवयित्री |
| कन्हेया | कन्हैया |
| कर्त्तव्यपालन | कर्त्तव्य-पालन |
| इश्वर | ईश्वर |
| उद्धरड़ | उद्धरण |
| गायिकी | गायकी |
| गौवों | गायों |
| गरुण | गरुड़ |
| गोपनिय | गोपनीय |
| गर्मीयों | गर्मियों |
| चिहन | चिन्ह् |
| छत्री | क्षत्रिय |
| छुधा | क्षुधा |
| ज्योत्सना | ज्योत्स्ना |
| जाग्रिति | जागृति |
| जगत जननी | जगज्जननी |
| तलाव | तालाब |
| तरुछाया | तरुच्छाया |
| तृकाल | त्रिकाल |
| त्रिगूड़ | त्रिगुण |
| दारिद्रता | दरिद्रता |
| दीवारात्रि | दिवारात्र |
| देश-निकाला | देशनिकाला |
| दुरावस्था | दुरवस्था |
| दृष्य | दृश्य |
| दोस | दोष |
| धनुस | धनुष |
| निलकंठ | नीलकंठ |
| नीरवाण | निर्वाण |
| नारायड़ | नारायण |
| नि:पराध | निरपराध |
| निरसता | नीरसता |
| नराज | नाराज |
| नारि | नारी |
| पतीत | पतित |
| प्रेयसि | प्रेयसी |
| प्रतीज्ञा | प्रतिज्ञा |
| प्रशन्न | प्रसन्न |
| पुरष्कार | पुरस्कार |
| पुस्प | पुष्प |
| पयपान | पय:पान |
| पैत्रिक | पैतृक |
| पुजा | पूजा |
| परिसद | परिषद |
| पुलिंग | पुल्लिंग |
| प्रादेसिक | प्रादेशिक |
| प्राप्ती | प्राप्ति |
| गृहीणी | गृहिणी |
| गाधी | गाँधी |
| गरीष्ठ | गरिष्ठ |
| ग्रीहस्थ | गृहस्थ |
| गाव | गाँव |
| चन्चल | चंचल |
| छमा | क्षमा |
| छेम | क्षेम |
| जमाता | जामाता |
| जात्याभिमान | जात्यभिमान |
| जगधात्री | जगदधात्री |
| त्यज्य | त्याज्य |
| तत्कालिक | तात्कालिक |
| तालासी | तलाशी |
| तिलांजली | तिलांजलि |
| दांत | दाँत |
| दूरात्मागण | दुरात्मगण |
| दयाल | दयालु |
| द्रस्टव्य | द्रष्टव्य |
| द्वारीका | द्वारका |
| द्रिग | दृग |
| धिमान् | धीमान् |
| नीवारण | निवारण |
| निस्चेस्ट | निश्चेष्ट |
| नबाब | नवाब |
| निर्दयी | निर्दय |
| निष्कपटी | निष्कपट |
| निष्छल | निश्छल |
| निरोग्य | निरोग |
| पुष्पवलि | पुष्पावली |
| प्रदर्शीनी | प्रदर्शनी |
| प्रत्यछ | प्रत्यक्ष |
| प्राशाद | प्रासाद |
| पोशक | पोषक |
| परिछेद | परिच्छेद |
| परिनाम | परिणाम |
| पारड़ | पारण |
| पिता भक्ति | पितृभक्ति |
| परीच्छा | परीक्षा |
| पौरुस | पौरुष |
| परेम | प्रेम |
| पिशाचिनी | पिशाची |
| परमोषधि | परमौषधि |
| प्रमाणिक | प्रामाणिक |
| प्रनाम | प्रणाम |
| प्रतिछाया | प्रतिच्छाया |
| बृक्ष | वृक्ष |
| वाल्मीकी | वाल्मीकि |
| वाहनी | वाहिनी |
| बिराट | विराट् |
| व्यापित | व्याप्त |
| विश्लेसण | विश्लेषण |
| बहिस्कार | विश्लेषण |
| भस्मिभूत | भस्मीभूत |
| भंडार | भण्डार |
| महात्म | महात्म्य |
| मान्यनीय | माननीय |
| मेनहत | मेहनत |
| मट्टी | मिट्टी |
| यदयपि | यद्यपि |
| यस | यश |
| योगीवर | योगिवर |
| राजनैतिक | राजनीतिक |
| रीतु | ऋतु |
| रिण | ऋण |
| विद्वान | विद्वान् |
| विश्वभर | विश्वम्भर |
| वीदेह | विदेह |
| शिरोपीड़ा | शिर:पीड़ा |
| शताब्दि | शताब्दी |
| साप्ताहीक | साप्ताहिक |
| सौख्यता | सौख्य |
| स्वास्थ | स्वास्थ्य |
| सन्मुख | सम्मुख |
| सर्वस्य | सर्वस्व |
| हस्तछेप | हस्तक्षेप |
| ऋषीकेस | ऋषिकेश |
| सन्चार | संचार |
| सहस्त्र | सहरत्र |
| समिक्षा | समीक्षा |
| सम्भवतह | सम्भवत: |
| सहीष्णु | सहिष्णु |
| सौन्दर्यता | सुन्दरता |
| सम्राज्य | साम्राज्य |
| सार्वजनीक | सार्वजनिक |
| स्वालम्बन | स्वावलम्बन |
| स्वयंम्बर | स्वयंवर |
| प्राज्वलित | प्रज्वलित |
| प्रसंसा | प्रशंसा |
| वीराजमान | विराजमान |
| विरहीणी | विरहिणी |
| ब्रम्हा | ब्रह्रा |
| वीधि | विधि |
| बहुल्यता | बहुलता |
| ब्रिज | ब्रज |
| विषेस | विशेष |
| भव-सागर | भवसागर |
| भ्रातागण | भ्रातृगण |
| म्रित्युञ्जय | मृत्युञ्जय |
| मनोग्य | मनोज्ञ |
| मन्त्रीमंडल | मन्त्रिमंडल |
| महायग्य | महायज्ञ |
| योधा | योद्धा |
| यावत जीवन | यावज्जीवन |
| यशलाभ | यशोलाभ |
| राजागण | राजगण |
| राजऋषि | राजर्षि |
| राजन | राजन् |
| विरहणी | विरहिणी |
| विसमृत | विस्मृत |
| विकाश | विकास |
| वेष | वेश |
| शशी | शशि |
| शान्तमय | शान्तिमय |
| सन्यास | संन्यास |
| सौन्दर्यानुभूति | सौन्दर्यानुभूति |
| साम्यता | साम्य |
| संग्रहित | संगृहीत |
| हतिबुद्ध | हतबुद्धि |
| हिरण्यकश्यपु | हिरण्यकशिपु |
| स्वक्ष | स्वच्छ |
| स्थिती | स्थिति |
| सतीगुण | सत्वगुण |
| सुश्रुषा | शुश्रूषा |
| स्थाई | स्थायी |
| सम्वाद | संवाद |
| सवारना | संवारना |
| सौजन्यता | सौजन्य |
| सतत | सतत् |
| साहीत्यिक | साहित्यिक |
| सर्जन | सृजन |
स्वर मात्रा सम्बन्धी अशुद्धियां
| अशुद्ध | शुद्ध |
| युधिष्ठर | युधिष्ठिर |
| द्वारिका | द्वारका |
| निरपराधी | निरपराध |
| प्रमाणिक | प्रामाणिक |
| विशिष्ठ | विशिष्ट |
| उर्ध्व | ऊर्ध्व |
| प्रिथा | प्रथा |
| जागृत | जाग्रत |
| अनुदित | अनूदित |
| पैत्रिक | पैतृक |
| ऐषणा | एषणा |
| अन्त्यक्षरी | अन्त्याक्षरी |
| मालन | मालिन |
| निरसता | नीरसता |
| निर्दयी | निर्दय |
| निरापराध | निरपराध |
| भगीरथी | भागीरथी |
| आजीवका | आजीविका |
| विरहणी | विरहिणी |
| कवियित्री | कवयित्री |
| तदान्तर | तदनन्तर |
| बृज | ब्रज |
| निष्कपटी | निष्कपट |
| ग्रहीत | गृहीत |
| दृष्टा | द्रष्टा |
| सुश्रुषा | शुश्रूषा |
| विक्ष | वृक्ष |
| एकान्तिक | ऐकान्तिक |
| परलौकिक | पारलौकिक |
| अहिल्या | अहल्या |
| अनुगृह | अनुग्रह |
| अनाधिकृत | अनधिकृत |
| स्थायीत्व | स्थायित्व |
| कुमदनी | कुमुदिनी |
सन्धि सम्बन्धी अशुद्धियां
| अशुद्ध | शुद्ध |
| परिछेद | परिच्छेद |
| तत्मय | तन्मय |
| षट्ऋतु | षड्ऋतु |
| पितृण | पितृऋण |
| यशलाभ | यशोलाभ |
| उदिग्न | उद्विग्न |
| विद्युतचालक | विद्युच्चालक |
| नदेश | नदीश |
| दुरावस्था | दुरवस्था |
| पुनराभिनय | पुनरभिनय |
| इतिपूर्व | इत:पूर्व |
| निरोपम | निरुपम |
| बाड.गमय | वाड्.मय |
| पुष्पवली | पुष्पावली |
| उपरोक्त | उपर्युक्त |
| मनज्ञ | मनोज्ञ |
| निरपाय | निरुपाय |
| निष्छल | निश्छल |
| दुष्तर | दुस्तर |
| विद्युत्तलता | विद्युत्लता |
| परमोषधि | परमौषधि |
| तरुछाया | तरुच्छाया |
| मनोकामना | मन:कामना |
| रीत्यानुसार | रीत्यनुसार |
| अधगति | अधोगति |
| राजऋषि | राजर्षि |
| दिगजाल | दिग्जाल |
| सत्वंश | सद्वंश |
| मनोकष्ट | मन:कष्ट |
| अन्तरप्रान्तीय | अन्त:प्रान्तीय |
| अक्षोहिणी | अक्षौहिणी |
| मतेक्य | मतैक्य |
| सत्गति | सद्गति |
| अत्योक्ति | अत्युक्ति |
| जगतनाथ | जगन्नाथ |
| मनहर | मनोहर |
| निष्तार | निस्तार |
हलंत सम्बन्धी अशुद्धियां
| अशुद्ध | शुद्ध |
| अकस्मात | अकस्मात् |
| भविष्यत | भविष्यत् |
| दृश्यमान | दृश्यमान् |
| च्युत | च्युत् |
| वणिक | वणिक् |
| हुतभुक | हुतभुक् |
| श्रीयुत | श्रीयुत् |
| प्रत्युत | प्रत्युत् |
समास सम्बन्धी अशुद्धियां
| अशुद्ध | शुद्ध |
| दिवारात्रि | दिवारात्र |
| सानन्दित | सानन्द |
| भ्रातागण | भ्रातृगण |
| सतोगण | सत्वगण |
| कृतघ्नों | कृतघ्न |
| वक्तागण | वक्तृगण |
| अहर्निशि | अहिर्निश |
| आत्मापुरुष | आत्मपुरुष |
| दुरात्मागण | दुरात्मगण |
| गुणीगण | गुणिगण |
| योगीवर | योगिवर |
| प्राणीवृन्द | प्राणिवृन्द |
| मंत्रीवर | मंत्रिवर |
| सलज्जित | सलज्ज |
| सशंकित | सशंक |
| शान्तमय | शान्तिमय |
उपसर्ग और प्रत्यय सम्बन्धी अशुद्धियां
| अशुद्ध | शुद्ध |
| गोपित | गुप्त |
| अभल | अनभल |
| द्वैवार्षिक | द्विवार्षिक |
| औगुण | अवगुण |
| औतार | अवतार |
| अग्नेय | आग्नेय |
| अर्धशासकीय | अर्द्धशासकीय |
| लव्धप्रतिष्ठि | लब्धप्रतिष्ठ |
| भुंजगिनी | भुजंगी |
| प्रेयसि | प्रेयसी |
| कोमलांगिनी | कोमलांगी |
| चरुताई | चारुता |
| विद्रूपता | विरुपता |
| प्रफुल्लित | प्रफुल्ल |
| ज्ञानमान | ज्ञानवान |
| अधिदैविक | आधिदैविक |
| अनवासिक | अनावासिक |
| अनुषांगिक | आनुषंगिक |
| प्रतिनिधिक | प्रातिनिधिक |
| कृशाँगिनी | कृशांगी |
| सुलोचना | सुलोचना |
| चातकनी | चातकी |
व्यंजन सम्बन्धी अशुद्धियां
| अशुद्ध | शुद्ध |
| प्रवृतनीय | प्रवर्तनीय |
| सौन्दर्यत्व | सौन्दर्य |
| आहवान | आह्वान |
| आल्हाद | आह्लाद |
| असाम्यता | असाम्य |
| उश्रृंखल | उच्छृंखल |
| वहिरंग | बहिरंग |
| गरिष्ट | गरिष्ठ |
| पटाच्छेप | पटाक्षेप |
| पारंगक | पारंगत |
| महात्म | माहात्म्य |
| स्मसान | श्मशान |
| बिस्मृत | विस्मृत |
| यथेष्ठ | यथेष्ट |
| सर्जन | सृजन |
| अन्तर्ध्यान | अन्तर्धान |

